Prekondycjonowanie niedokrwienne (IPC)
Metoda polegająca na kilku krótkich cyklach zaciśnięcia mankietu na kończynie przed wysiłkiem, co ma przygotować mięśnie do pracy. Badana jako element rozgrzewki.
Mechanizm działania
Prekondycjonowanie niedokrwienne (IPC, od ang. ischemic preconditioning) polega na kilkukrotnym, naprzemiennym zatrzymywaniu i przywracaniu przepływu krwi w kończynie za pomocą mankietu. Metoda wywodzi się z kardiologii. Zauważono tam, że serce, które przeszło kilka krótkich i niegroźnych epizodów niedokrwienia, lepiej znosi późniejsze długie zamknięcie tętnicy wieńcowej. Później okazało się, że podobną ochronę można wywołać zdalnie, uciskając naczynia ramienia lub uda. Tę odmianę przejęła fizjologia sportu.
Krótkie niedokrwienie działa na tkanki jak sygnał alarmowy. Przypomina to próbną ewakuację budynku: organizm ćwiczy reakcję na zagrożenie, zanim nastąpi prawdziwe obciążenie. Niedotlenione tkanki uwalniają substancje sygnałowe, między innymi adenozynę, bradykininę i tlenek azotu. Działają one miejscowo, a przez krew i układ nerwowy także na odległe narządy.
Serwis, który zna Ciebie
Twoje dane, Twoje treści. Podłącz zegarek i zobacz spersonalizowane artykuły.
Przypuszczalne skutki to lepsze rozszerzanie naczyń, sprawniejsze pobieranie tlenu przez mięśnie i ochrona komórek przed niedotlenieniem. Bierze się też pod uwagę zmianę odczuwania wysiłku i zmęczenia. Żaden z tych mechanizmów nie został jednoznacznie potwierdzony jako przyczyna poprawy wyników sportowych, a większość wiedzy pochodzi z badań nad ochroną serca.
Kluczowe fakty
- Pochodzenie: zjawisko opisano w badaniach nad sercem w 1986 roku.
- Typowy protokół: obejmuje 3–4 cykle, z których każdy składa się z 5 minut ucisku i 5 minut przerwy.
- Ciśnienie w mankiecie: w badaniach na udzie często stosuje się około 220 mmHg, czyli wartość całkowicie zatrzymującą przepływ w tętnicy.
- Okna ochronne: w kardiologii opisano wczesną fazę ochrony, trwającą około 1–2 godzin, oraz późną, pojawiającą się po 24–72 godzinach.
- Skuteczność w sporcie: wyniki badań są niejednoznaczne, a ewentualną korzyść przeglądy oceniają zwykle jako małą, najczęściej w wysiłkach trwających od kilkudziesięciu sekund do kilku minut.
Zastosowanie praktyczne
Mankiet zakłada się na górną część uda lub ramienia, a sportowiec w tym czasie siedzi lub leży. Przy 4 cyklach procedura trwa około 40 minut, dlatego trzeba ją zaplanować przed właściwą rozgrzewką. Kończy się ją zwykle na kilka do kilkudziesięciu minut przed startem. Metodę warto najpierw wypróbować na kilku treningach, a nie przed zawodami, bo reakcja bywa bardzo indywidualna, a ucisk może być nieprzyjemny lub bolesny.
Wyniki zaburza efekt placebo. Ucisku nie da się ukryć przed badanym, więc część obserwowanej poprawy może wynikać z oczekiwań. IPC nie należy mylić z treningiem z ograniczeniem przepływu krwi (BFR, od ang. blood flow restriction), w którym mankiet częściowo ogranicza przepływ w trakcie ćwiczeń. Osoby z chorobami naczyń, zakrzepicą w wywiadzie, niekontrolowanym nadciśnieniem lub zaburzeniami krzepnięcia powinny przed zastosowaniem tej metody skonsultować się z lekarzem.
Podsumowanie
Prekondycjonowanie niedokrwienne to metoda przeniesiona z kardiologii do sportu. Ma wiarygodne podstawy biologiczne, ale jej wpływ na wyniki sportowe jest w najlepszym razie niewielki i nie dotyczy każdego. Może uzupełniać rozgrzewkę, lecz jej nie zastępuje, a przed pierwszym użyciem wymaga sprawdzenia na treningu.
Czytaj dalej
Rozgrzewka przed zawodami: co naprawdę poprawia wynik
Serce sportowca po 40. — co mówi nowy konsensus kardiologów?
