Słownik fitness — litera C

38 haseł rozpoczynających się literą C.

• CBD

  Kannabidiol — niepsychoaktywny związek występujący w konopiach. Nie powoduje 'hajowych' efektów charakterystycznych dla THC. W medycynie stosowany m.in. w leczeniu lekoopornej padaczki (preparat Epidyolex), zaburzeń lękowych i stanów zapalnych. W Polsce dostępny w produktach OTC oraz na receptę.

• CBT-I

  Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia). Metoda pierwszego wyboru w leczeniu chronicznej bezsenności, oparta na zmianie nawyków snu i przekonań o nim. Skuteczna i trwała, bez ryzyka uzależnienia jak przy lekach nasennych.

• Cechy motoryczne

  Podstawowe właściwości organizmu decydujące o sprawności fizycznej: siła, szybkość, wytrzymałość, gibkość i koordynacja ruchowa. Nazywane też zdolnościami motorycznymi.

• Cechy starzenia (hallmarks of aging)

  Zbiór dziewięciu (obecnie dwunastu) molekularnych i komórkowych mechanizmów, które wspólnie napędzają proces starzenia się organizmu i wyznaczają cele interwencji anti-aging.

• Chlorofil

  Chlorofil to zielony barwnik występujący w chloroplastach roślin, alg i niektórych bakterii. Jest niezbędny do procesu fotosyntezy, podczas którego energia świetlna jest przekształcana w energię…

• Cholekalcyferol

  Organiczny związek chemiczny z grupy witamin D (witamina D3), syntetyzowany w skórze pod wpływem promieni UVB lub dostarczany z dietą i suplementacją.

• Cholesterol

  Lipid obecny we krwi, produkowany przez wątrobę i dostarczany z dietą. Budulec błon komórkowych i hormonów. Norma cholesterolu całkowitego to poniżej 200 mg/dl.

• Cholesterol LDL

  Frakcja lipoprotein o niskiej gęstości przenoszących cholesterol z wątroby do tkanek. Jej podwyższone stężenie w osoczu bezpośrednio zwiększa ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

• Choroba afektywna dwubiegunowa

  Przewlekłe zaburzenie psychiczne, w którym na przemian występują epizody depresji oraz manii lub hipomanii, a między nimi okresy względnej równowagi nastroju.

• Choroba zwyrodnieniowa stawów

  Przewlekła choroba stawów polegająca na stopniowym niszczeniu chrząstki stawowej i zmianach w otaczających tkankach. Prowadzi do bólu, sztywności i ograniczenia ruchomości.

• Choroby autoimmunologiczne

  Grupa schorzeń, w których układ odpornościowy błędnie atakuje własne tkanki organizmu, co może wpływać na wydolność, regenerację i zdolność do treningu.

• Choroby neurodegeneracyjne

  Grupa postępujących schorzeń układu nerwowego charakteryzujących się nieodwracalną utratą neuronów, co prowadzi do upośledzenia funkcji poznawczych lub motorycznych.

• Choroby ortostatyczne

  Grupa zaburzeń krążenia wywołanych pionizacją ciała, w których krew rozmieszcza się nieprawidłowo i zalega w dolnych partiach organizmu pod wpływem grawitacji.

• Choroby sercowo-naczyniowe

  Grupa chorób serca i naczyń krwionośnych, będąca najczęstszą przyczyną zgonów na świecie — ok. 17,9 mln osób rocznie według WHO.

• Chroniczny stres

  Przedłużająca się aktywacja osi HPA i układu współczulnego, która zaburza regenerację, gospodarkę hormonalną i adaptację treningową.

• Chylomikrony

  Największe i najmniej gęste lipoproteiny osocza, syntetyzowane w jelitach w celu transportu tłuszczów pochodzących z pożywienia do tkanek organizmu.

• Ciała ketonowe

  Związki wytwarzane przez wątrobę z kwasów tłuszczowych, gdy organizmowi brakuje dostępnej glukozy. Stanowią alternatywne paliwo dla mózgu, serca i mięśni.

• Ciało modzelowate

  Największy szlak włókien nerwowych łączący obie półkule mózgu, umożliwiający ich wzajemną komunikację i koordynację ruchową całego ciała.

• Ciągłe monitorowanie glikemii (CGM)

  Technologia pomiaru stężenia glukozy w płynie międzykomórkowym za pomocą podskórnego sensora, dostarczająca odczytu co kilka minut przez 7–14 dni działania jednego czujnika.

• Ciągły trening o umiarkowanej intensywności (MICT)

  Forma treningu aerobowego polegająca na utrzymywaniu stałego, umiarkowanego wysiłku (zwykle 60–70% tętna maksymalnego) przez 30–60 minut, w warunkach równowagi metabolicznej.

• Ciężar maksymalny (1RM)

  Największy ciężar, jaki można podnieść w danym ćwiczeniu w jednym poprawnym powtórzeniu. Stanowi podstawową miarę siły maksymalnej i punkt odniesienia w planowaniu treningu.

• Ciśnienie skurczowe

  Ciśnienie skurczowe to najwyższa wartość ciśnienia tętniczego notowana podczas cyklu pracy serca. Odpowiada ono momentowi, w którym lewa komora serca kurczy się i z dużą siłą wyrzuca krew do…

• Cold plunge (zimne zanurzenie)

  Metoda ekspozycji na zimno polegająca na zanurzeniu ciała w wodzie o temperaturze od 4 do 15 stopni Celsjusza w celu stymulacji regeneracji, odporności oraz poprawy samopoczucia psychicznego.

• CrossFit

  System treningowy łączący elementy gimnastyki, podnoszenia ciężarów olimpijskich i ćwiczeń metabolicznych, wykonywanych w formie wysoko intensywnych, stale zmienianych workout-ów (WOD).

• Cukrzyca typu 2

  Zaburzenie metaboliczne wynikające z insulinooporności, prowadzące do chronicznego podwyższenia poziomu glukozy we krwi. Stanowi 90-95% wszystkich przypadków cukrzycy.

• Cyfrowa dysmorfia

  Zniekształcone postrzeganie własnego ciała wynikające z ekspozycji na wyidealizowane wizerunki w mediach społecznościowych i aplikacjach z filtrami.

• Cykl snu

  Powtarzający się, około 90-minutowy schemat następujących po sobie faz snu NREM i REM. W ciągu nocy przechodzimy przez 4–6 takich cykli.

• Cykloergometr

  Rower stacjonarny z dokładnie mierzonym oporem, podający moc w watach. Służy do testów wydolności, pomiaru VO2max, treningu i rehabilitacji kardiologicznej.

• Cynk

  Pierwiastek śladowy niezbędny dla funkcji odpornościowych, syntezy testosteronu i regeneracji mięśni. Jego niedobór obniża wydolność i spowalnia procesy anaboliczne.

• Cytokiny prozapalne

  Białka sygnałowe wydzielane m.in. przez tłuszcz trzewny, które wywołują i podtrzymują stany zapalne w organizmie.

• Czas tranzytu jelitowego

  Czas, jaki pokarm potrzebuje na przejście od momentu spożycia do wydalenia. Prawidłowo wynosi 12–72 godzin i zależy od diety, aktywności fizycznej oraz stanu mikrobioty.

• Czułość (statystyka medyczna)

  Parametr diagnostyczny wyrażający odsetek osób faktycznie chorych, u których dany test prawidłowo wykrył obecność poszukiwanego schorzenia lub markera biologicznego.

• Czynnik transkrypcyjny NF-κB

  Kluczowy kompleks białkowy kontrolujący ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź zapalną, immunologiczną i procesy starzenia się komórek.

• Częstotliwość

  Liczba jednostek treningowych obciążających dany mięsień lub układ w określonym przedziale czasu, najczęściej w tygodniu. Jedna z głównych zmiennych planowania treningu obok objętości i intensywności.

• Częstotliwość treningowa

  Liczba sesji treningowych wykonywanych w określonym czasie, najczęściej w ciągu tygodnia. Jeden z kluczowych parametrów programowania treningu obok objętości i intensywności.

• choroba wieńcowa (CAD/IHD)

  Przewlekły stan charakteryzujący się niedostatecznym ukrwieniem mięśnia sercowego na skutek zwężenia tętnic wieńcowych. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, która ogranicza przepływ tlenu i substancji odżywczych do serca.

• Ćwiczenia korekcyjne

  Ćwiczenia naprawcze korygujące postawę ciała i asymetrie mięśniowe. Polegają na wzmacnianiu osłabionych mięśni i rozciąganiu skróconych.

• Ćwiczenia wielostawowe

  Ćwiczenia angażujące jednocześnie dwa lub więcej stawów oraz wiele grup mięśniowych w jednym ruchu, np. przysiad, martwy ciąg czy wyciskanie sztangi.